Kiedy kilka lat temu rozpoczęto wielki projekt pogłębienia toru wodnego Szczecin–Świnoujście do 12,5 metra, mało kto przypuszczał, że w jego wyniku powstanie miejsce o bezcennej wartości przyrodniczej. Z urobku wydobywanego z dna Zalewu Szczecińskiego uformowano dwie wyspy: Brysnę o powierzchni 130 hektarów i obwodzie około 4 km oraz Śmięcką – dwukrotnie większą, przeznaczoną na odkładanie materiału w ramach przyszłych prac utrzymaniowych.
To właśnie te sztuczne twory bardzo szybko stały się prawdziwym azylem dla ptaków. Szczególnie skorzystały na tym gatunki z rzędu siewkowych, które z natury gniazdują na ziemi, a w Polsce od lat borykają się z problemem zanikania odpowiednich siedlisk. Brysna okazała się miejscem przełomowym – w 2024 roku pojawiło się tam pierwsze w kraju stałe lęgowisko szablodziobów. Gniazdowało ich 39 par, a na sąsiedniej Śmięckiej kolejne 5. Rok później ornitolodzy odnotowali już 85 par, co potwierdziło, że warunki na wyspach są wyjątkowo sprzyjające.
Realizacja filmu: 🎬naturART studio: Marta JaKa & Miłosz Kowalewski
Największą sensacją okazał się jednak udany lęg rybitwy wielkodziobej – gatunku niezwykle rzadkiego w Polsce. Pierwsza próba w 2024 roku zakończyła się niepowodzeniem, lecz już w kolejnym sezonie ptaki doczekały się potomstwa. Do tego wyspy stały się największą w kraju kolonią rybitwy rzecznej – niemal tysiąc par gniazdujących w jednym miejscu to liczba, jakiej dotąd w Polsce nie notowano.
Za sukcesem tego przyrodniczego eksperymentu stoi praca zespołu ornitologów kierowanego przez dr. hab. Dominika Marchowskiego ze Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN. Badacze obecni są na wyspach od samego początku ich istnienia, czyli od 2021 roku. Działają na podstawie pozwoleń Urzędu Morskiego w Szczecinie, a ich obserwacje i dokumentacja dostarczają bezcennej wiedzy o procesie spontanicznego zasiedlania nowo powstałych siedlisk.
W skład zespołu wchodzą naukowcy, doświadczeni ornitolodzy terenowi oraz członkowie Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego. Projekt prowadzony jest we współpracy z Instytutem Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego pod kierunkiem dr. hab. Łukasza Jankowiaka, a także z przyrodnikami takimi jak Zbigniew Kajzer i Sebastian Michałowski. Dzięki ich zaangażowaniu udało się nie tylko policzyć gniazdujące ptaki, lecz także zrozumieć dynamikę całych kolonii i skutecznie je chronić.
Historia sztucznych wysp na Zalewie Szczecińskim pokazuje, że nawet inwestycje infrastrukturalne mogą przynosić nieoczekiwane korzyści dla przyrody. Brysna i Śmięcka, choć powstały jako produkt uboczny prac hydrotechnicznych, dziś są jednymi z najważniejszych siedlisk ptaków wodnych i siewkowych w Polsce. To dowód na to, że wrażliwa obserwacja natury i konsekwentna praca naukowców mogą zamienić sztuczne konstrukcje w miejsca o kluczowym znaczeniu dla ochrony różnorodności biologicznej.
