24 września 2025 roku do Sejmu wpłynął projekt ustawy, który zakłada uchylenie art. 70a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten od ponad trzech dekad umożliwia nieodpłatne przekazywanie na rzecz Kościoła katolickiego nieruchomości należących do Skarbu Państwa. Zdaniem autorów projektu – stanowi on „nieproporcjonalny mechanizm uszczuplający majątek państwa, który kreuje pole do nadużyć i daje ponadprzeciętną możliwość akumulacji kapitału przez Kościół Katolicki”.
Art. 70a ustawy z 1989 r. przewiduje, że kościelne osoby prawne, które podjęły działalność na tzw. Ziemiach Odzyskanych po 8 maja 1945 r., mogą występować o nieodpłatne przekazanie gruntów z zasobów Skarbu Państwa. Decyzje w tym zakresie wydają wojewodowie za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR).
Regulacja ta miała charakter kompensacyjny – była związana z utratą przez Kościół nieruchomości na Kresach Wschodnich po II wojnie światowej. Jednak, jak podkreślają posłowie składający projekt nowelizacji, cel ten dawno się wyczerpał, a przepis stał się mechanizmem pozwalającym na nieograniczone powiększanie majątku Kościoła.
Według danych KOWR, w latach 1992–2019 Kościół katolicki otrzymał nieodpłatnie 76 244 ha ziemi rolnej, której wartość w 2019 roku szacowano na blisko 3,5 miliarda złotych. Co więcej, raport Najwyższej Izby Kontroli wskazuje, że w wielu przypadkach nieruchomości te nie były ujawniane w księgach wieczystych, a następnie bywały zbywane.
Pole do nadużyć
Zgodnie z ustaleniami NIK, w województwach warmińsko-mazurskim i dolnośląskim w latach 2021–2023 tylko w 3 na 25 przypadków zmiana właściciela została odnotowana w księgach wieczystych. Autorzy projektu ostrzegają, że obecne brzmienie przepisu umożliwia powtarzanie procedury: kościelne osoby prawne mogą uzyskać ziemię, sprzedać ją, a następnie ponownie ubiegać się o kolejne grunty.
Posłowie wskazują także na naruszenie zasady równego traktowania związków wyznaniowych. Podobne uprawnienia przyznano innym kościołom, jednak ich obowiązywanie wygasło z końcem 1998 roku. Tymczasem Kościół katolicki wciąż korzysta z regulacji, co Trybunał Konstytucyjny już wcześniej oceniał krytycznie.
Projekt ustawy (nr RPW/31532/2025) został złożony przez posłów Polski 2050 – Trzecia Droga. Zakłada nie tylko uchylenie art. 70a, ale również umorzenie wszystkich postępowań w toku dotyczących nieodpłatnego przekazania gruntów.
Obecnie dokument został skierowany do opinii sejmowego Biura Legislacyjnego i Biura Ekspertyz oraz do konsultacji społecznych, które potrwają do 25 października 2025 roku. Każdy zainteresowany może zgłosić uwagi, wypełniając specjalną ankietę.
Dodatkowe przywileje podatkowe
Warto przypomnieć, że Kościół katolicki, podobnie jak inne związki wyznaniowe, korzysta ze zwolnienia z podatku od nieruchomości. Obowiązek podatkowy dotyczy jedynie tych nieruchomości, które są wykorzystywane do działalności gospodarczej – np. wynajmowane, dzierżawione lub przeznaczone na sprzedaż dewocjonaliów. Oznacza to, że znaczna część majątku kościelnego, w tym gruntów, które w przeszłości trafiły do Kościoła w trybie art. 70a, nie podlega opodatkowaniu.
Czy archaiczny przepis odejdzie do historii?
Przeciwnicy regulacji podkreślają, że 80 lat po zakończeniu II wojny światowej trudno mówić o potrzebie dalszej kompensacji strat poniesionych przez Kościół katolicki na Kresach. Zwolennicy utrzymania art. 70a mogą jednak argumentować, że Kościół odegrał istotną rolę w integracji Ziem Zachodnich i Północnych z resztą kraju.
Ostateczna decyzja należeć będzie do Sejmu. Jeśli projekt przejdzie całą ścieżkę legislacyjną, art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej zostanie wykreślony z porządku prawnego, a możliwość nieodpłatnego przekazywania gruntów Kościołowi katolickiemu przejdzie do historii.
Źródło: Infor.pl
