Widok rowerzysty jadącego jezdnią, choć obok biegnie droga dla rowerów, regularnie wywołuje emocje. Kierowcy odbierają to jako ignorowanie infrastruktury, z kolei sami cykliści często wskazują na jej jakość i funkcjonalność. Spór ma jednak nie tylko wymiar praktyczny, ale przede wszystkim prawny – i tu odpowiedź jest znacznie mniej uznaniowa, niż mogłoby się wydawać.
Polskie przepisy są w tej kwestii jednoznaczne. Jeżeli wzdłuż drogi wyznaczono drogę dla rowerów lub pas ruchu dla rowerów w kierunku, w którym porusza się cyklista, ma on obowiązek z niej korzystać. Dotyczy to również sytuacji, gdy dostępna jest droga wspólna dla pieszych i rowerów. Jazda jezdnią w takich warunkach co do zasady jest wykroczeniem.
Źródłem wielu nieporozumień jest jednak rzeczywistość infrastrukturalna. Część rowerzystów unika dróg dla rowerów nie bez powodu. W praktyce bywają one wykonane z kostki brukowej, pełne nierówności, przecinane wysokimi krawężnikami i kolizyjnymi wjazdami. Dodatkowo często są współdzielone z pieszymi, co ogranicza możliwość płynnej jazdy i wymusza częste hamowanie. W takich warunkach szybkie poruszanie się, zwłaszcza na rowerze szosowym, bywa trudne lub wręcz niebezpieczne.
To jednak nie zmienia zasad. Co do zasady prawo nie przewiduje dowolności w wyborze między jezdnią a drogą dla rowerów tylko dlatego, że ta druga nie spełnia oczekiwań użytkownika. Rowerzysta, podobnie jak każdy inny uczestnik ruchu, ma obowiązek dostosować styl jazdy do warunków, a nie odwrotnie. Ale… zdarzały się już w sądach wyjątki – niektóre sądy rzeczywiście uznawały, że rowerzysta mógł jechać jezdnią mimo istnienia drogi dla rowerów, ale zawsze wynikało to z bardzo konkretnych okoliczności – nie z ogólnej zasady. Jedna z głośniejszych spraw dotyczyła rowerzysty z Chorzowa za jazdę jezdnią, mimo że obok znajdowała się droga dla rowerów. Sprawa trafiła do sądu – i wyrok był dla cyklisty korzystny. Sąd uznał, że w tej konkretnej sytuacji obowiązek korzystania z drogi dla rowerów nie miał zastosowania, ponieważ infrastruktura nie spełniała wymogów dla kierunku jazdy rowerzysty. Jednocześnie w uzasadnieniu podkreślono bardzo ważną rzecz:
ten wyrok nie oznacza, że rowerzysta zawsze może wybrać jezdnię zamiast drogi dla rowerów.
W innej sprawie sąd również odstąpił od karania rowerzysty, argumentując, że droga dla rowerów znajdowała się po drugiej stronie jezdni i była interpretowana jako przeznaczona dla przeciwnego kierunku ruchu.
Wyjątki istnieją, ale są bardzo ograniczone. Możliwość jazdy jezdnią pojawia się wtedy, gdy droga dla rowerów jest faktycznie niedostępna lub stwarza zagrożenie – na przykład jest nieodśnieżona, zablokowana albo uszkodzona w sposób uniemożliwiający bezpieczne korzystanie. Nie chodzi jednak o subiektywną ocenę komfortu, lecz o realne przeszkody.
Dodatkową komplikacją są drogi wspólne dla pieszych i rowerów. W ich przypadku kluczowe jest oznakowanie. Jeśli przestrzeń nie jest fizycznie podzielona, piesi mają pierwszeństwo, a rowerzysta musi zachować szczególną ostrożność. To jeden z powodów, dla których część cyklistów unika takich odcinków – choć formalnie nadal powinni z nich korzystać.
W praktyce egzekwowanie przepisów w tym zakresie jest ograniczone. Mandaty za jazdę jezdnią mimo istnienia drogi dla rowerów należą do rzadkości, a ich wysokość nie jest szczególnie dotkliwa. To sprawia, że część rowerzystów podejmuje decyzje bardziej na podstawie własnej oceny sytuacji niż obowiązujących regulacji.
Problem ma więc dwa wymiary. Z jednej strony obowiązuje jasne prawo, które nakłada konkretne obowiązki. Z drugiej – infrastruktura nie zawsze nadąża za potrzebami użytkowników. Dopóki ta luka istnieje, napięcia między kierowcami a rowerzystami będą się powtarzać. Ostatecznie jednak, niezależnie od jakości ścieżek, obowiązuje zasada nadrzędna: bezpieczeństwo. I to ono powinno być punktem odniesienia zarówno dla projektantów infrastruktury, jak i wszystkich uczestników ruchu.
