Rada Narodowego Centrum Nauki (NCN) przyjęła uchwałę, w której wyraziła głębokie zaniepokojenie projektem ustawy budżetowej na rok 2026. Dokument, zaakceptowany pod koniec sierpnia przez Radę Ministrów, zakłada utrzymanie na niezmienionym poziomie nakładów na finansowanie projektów badawczych. To decyzja, która – zdaniem przedstawicieli NCN – grozi dalszym osłabieniem kondycji polskiej nauki i pogłębia dystans do innych państw europejskich.
Utrzymanie obecnych środków oznacza, że współczynnik sukcesu w głównych konkursach grantowych NCN w 2026 roku będzie dwukrotnie niższy niż w analogicznych programach finansowanych przez narodowe agencje badawcze w innych krajach Europy. Brak zwiększenia dotacji uniemożliwia też realne dostosowanie kosztorysów projektów, zarówno w zakresie wynagrodzeń, jak i zakupu aparatury badawczej. Szczególnie dotkliwy jest fakt, że limit na zakupy sprzętu nie zmienił się od 2012 roku. Rada ostrzega również, że w obecnych warunkach konieczne będzie dalsze ograniczanie częstotliwości ogłaszania konkursów, a w skrajnym przypadku nawet redukcja ich oferty.
NCN apeluje o zwiększenie budżetu o 400 milionów złotych, podkreślając, że dodatkowe środki nie tylko wzmocnią krajowy system badań, lecz także znacząco zwiększą szanse polskich naukowców na skuteczne konkurowanie o fundusze europejskie. Jak wskazują członkowie Rady, brak inwestycji w badania naukowe to w praktyce brak inwestycji w przyszłość. Stabilne i adekwatne finansowanie jest niezbędne, jeśli Polska chce rozwijać gospodarkę opartą na wiedzy i innowacjach, a tymczasem nasz kraj już dziś znajduje się na końcu unijnych rankingów.
Eksperci ostrzegają, że bez dodatkowych środków młodzi naukowcy coraz częściej będą decydować się na wyjazd za granicę, gdzie możliwości rozwoju i finansowania badań są znacznie większe. Ograniczanie grantów uderza nie tylko w indywidualnych badaczy, lecz także w całe uczelnie i instytuty, które zmuszone są rezygnować z ambitnych projektów. Polska nauka – zamiast nadrabiać dystans – ryzykuje pozostanie na peryferiach europejskiej wspólnoty badawczej.
