Kierowca zatrzymuje samochód na buspasie „tylko na minutę”. Ktoś inny zostawia auto w zatoce autobusowej, bo musi szybko odebrać przesyłkę. Jeszcze ktoś parkuje na torowisku, tłumacząc później, że nie zauważył znaków. Takie sytuacje są codziennością w wielu polskich miastach. Problem w tym, że konsekwencje takich decyzji ponosi nie jedna osoba, lecz często kilkudziesięciu lub nawet kilkuset pasażerów komunikacji miejskiej.
We Frankfurcie nad Menem postanowiono przestać udawać, że problem rozwiąże się sam. Tamtejsze władze rozpoczęły wdrażanie systemu kamer montowanych w autobusach miejskich, które pozwalają dokumentować przypadki blokowania przejazdu komunikacji publicznej. Rozwiązanie już wzbudza zainteresowanie innych samorządów w Europie. Czy podobny model nie powinien zostać wprowadzony także w Polsce? Pojazdy transportu publicznego od lat wyposażone są w systemy monitoringu. Jeśli jednak autobus zatrzymuje sią przy zastawionej i zablokowanej przez parkujące sam omchody zatoczce, rzadko dochodzi do interwencji policji czy straży miejskiej.
Jedno źle zaparkowane auto potrafi zatrzymać kilkadziesiąt osób
Debata wokół takiego rozwiązania często koncentruje się na prawach kierowców, ale znacznie rzadziej mówi się o prawach pasażerów komunikacji miejskiej. Tymczasem to właśnie oni są największymi ofiarami źle zaparkowanych samochodów. W dużych miastach autobusy i tramwaje przewożą codziennie setki tysięcy osób. Każde opóźnienie wywołane przez nieprawidłowo pozostawiony pojazd rozchodzi się niczym fala po całym systemie transportowym. Jeden autobus stojący kilka minut za zablokowanym przystankiem może stracić kolejne sygnały świetlne, spóźnić się na następne przystanki, a pasażerowie mogą nie zdążyć na przesiadki, pociągi czy wizyty lekarskie.
W przypadku tramwajów problem jest jeszcze poważniejszy. Autobus często może ominąć przeszkodę, choć nie zawsze jest to bezpieczne. Tramwaj takiej możliwości nie ma. Wystarczy jeden samochód pozostawiony na torowisku, aby zatrzymać cały ruch na danej linii. Z perspektywy pasażera trudno więc zaakceptować sytuację, w której wygoda jednego kierowcy staje się ważniejsza od czasu kilkudziesięciu innych osób.
Frankfurt postanowił wykorzystać narzędzia, które już istnieją. W autobusach zamontowano kamery skierowane przed pojazd. Gdy kierowca zauważy wykroczenie uniemożliwiające lub utrudniające przejazd, może uruchomić procedurę dokumentowania zdarzenia. System zapisuje zdjęcia oraz informacje o miejscu i czasie wykroczenia. Co istotne, nie jest to automatyczny system nakładania mandatów. Zgromadzony materiał trafia do analizy, a każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie. Dodatkowo osoby postronne widoczne na zdjęciach są anonimizowane, aby ograniczyć ingerencję w prywatność mieszkańców.
Według władz miasta pierwsze efekty okazały się na tyle obiecujące, że program jest rozszerzany na kolejne autobusy i tramwaje. Samorząd argumentuje, że celem nie jest zwiększanie liczby mandatów, lecz poprawa punktualności transportu publicznego.
Polska już ma potrzebną infrastrukturę
Najciekawsze jest jednak to, że Polska nie musiałaby zaczynać od zera. W zdecydowanej większości nowoczesnych autobusów miejskich funkcjonują już systemy monitoringu. Kamery rejestrują przestrzeń wokół pojazdu, wnętrze autobusu, a często również sytuację na drodze. W wielu przypadkach zapis taki wykorzystywany jest po kolizjach, wypadkach lub aktach wandalizmu. Powstaje więc pytanie, czy skoro sprzęt już istnieje, nie powinien być wykorzystywany także do poprawy funkcjonowania komunikacji miejskiej.
Zwolennicy takiego rozwiązania przekonują, że byłby to stosunkowo tani sposób na zwiększenie skuteczności egzekwowania przepisów. Policja i straże miejskie nie są w stanie być wszędzie. Kierowcy autobusów znajdują się natomiast dokładnie tam, gdzie dochodzi do problemów – na buspasach, przystankach i najbardziej obciążonych ulicach miast. Jeśli zatem pojawiłaby się dobra wola, by karać bezczelnych kierowców, którzy parkują utrudniając życie innym, wystarczyłoby zapisy z kamer przekazywać odpowiedni służbom, a te karałyby mandatami niepokornych kierowców.
Granica między porządkiem a nadzorem
Sprawa nie jest jednak pozbawiona kontrowersji. Krytycy podobnych rozwiązań zwracają uwagę, że Europa i tak staje się przestrzenią coraz bardziej monitorowaną. Kamery znajdują się na skrzyżowaniach, budynkach, parkingach, stacjach kolejowych i w pojazdach komunikacji publicznej. Rozszerzanie ich funkcji może budzić obawy związane z ochroną prywatności.
Pojawia się również pytanie o granice takich działań. Jeśli dziś kamery mają rejestrować samochody blokujące buspasy, to czy jutro nie będą wykorzystywane do zgłaszania innych wykroczeń? Kto będzie decydował o zakresie ich wykorzystania? Jak długo będą przechowywane nagrania? Jakie prawa będą przysługiwały osobom, wobec których prowadzone jest postępowanie? Są to pytania, których nie można zignorować. Każde nowe narzędzie nadzoru powinno być obudowane jasnymi procedurami i skutecznymi mechanizmami kontroli.
Warto również spojrzeć na problem szerzej. Kamery mogą pomóc w egzekwowaniu przepisów, ale nie zastąpią kultury jazdy i wzajemnego szacunku uczestników ruchu drogowego. Polskie miasta od lat inwestują miliony złotych w rozwój komunikacji zbiorowej. Kupowane są nowoczesne autobusy, budowane są buspasy, przebudowywane są torowiska. Wszystko po to, aby transport publiczny był szybszy i bardziej konkurencyjny wobec samochodu. Jeżeli jednak kierowcy regularnie ignorują przepisy i traktują buspas jak dodatkowe miejsce parkingowe, część tych inwestycji traci sens. Nawet najlepszy autobus nie pojedzie szybciej, jeśli będzie musiał czekać za źle zaparkowanym autem.
