Położna, nauczycielka przedszkola, kosmetyczka, pielęgniarka – w tych zawodach mężczyzn można dziś ze świecą szukać. Świeże dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują, jak głęboki jest podział polskiego rynku pracy według płci: w niektórych profesjach udział kobiet sięga niemal 100 procent.

Choć kobiety od dekad są coraz bardziej aktywne zawodowo, polski rynek pracy wciąż trudno nazwać zrównoważonym pod względem płci. Wyraźna kobieca dominacja utrzymuje się przede wszystkim w ochronie zdrowia, edukacji, administracji oraz szeroko pojętych usługach opiekuńczych. Według danych GUS za 2024 rok, w wielu zawodach kobiety odpowiadają za ponad 90 procent zatrudnienia – a w niektórych przypadkach różnica jest wręcz symboliczna dla mężczyzn.

Bezkonkurencyjnym liderem zestawienia są położne – w tym zawodzie kobiety stanowią aż 99,7 proc. wszystkich pracujących. Tuż za nimi plasują się nauczycielki wychowania przedszkolnego (99,2 proc.) oraz asystentki dentystyczne (99,1 proc.). W pierwszej dziesiątce znalazły się też sekretarki medyczne, kosmetyczki, asystentki nauczycieli, logopedki, opiekunki dziecięce, pielęgniarki oraz szwaczki i hafciarki – w każdym z tych zawodów udział kobiet przekracza 96,5 proc.

Łącznie aż 28 zawodów z analizowanego zestawienia charakteryzuje się udziałem kobiet powyżej 90 procent. To pokazuje skalę zjawiska – nie chodzi o pojedyncze wyjątki, lecz o systemowy wzorzec obecny w wielu branżach jednocześnie.

Medycyna i edukacja zdominowane przez kobiety

Sektor ochrony zdrowia to jeden z najbardziej sfeminizowanych obszarów polskiego rynku pracy. Oprócz wspomnianych już położnych i pielęgniarek, wysoki udział kobiet notują też sekretarki medyczne (97,7 proc.), technicy analityki medycznej (95,2 proc.) czy technicy farmaceutyczni (94,7 proc.). Nawet wśród diagnostów laboratoryjnych i psychologów kobiety stanowią odpowiednio 90,9 i 89,7 procent zatrudnionych, a wśród farmaceutów – 85,6 procent.

Podobny obraz rysuje się w edukacji. Poza liderującymi nauczycielkami przedszkoli, bardzo wysoki odsetek kobiet notują asystentki nauczycieli (98,5 proc.) czy nauczyciele pracujący z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych (88,4 proc.). Warto zwrócić uwagę na skalę zatrudnienia w tej branży: samych nauczycieli szkół podstawowych pracuje w Polsce ponad 360 tysięcy, a niemal 313 tysięcy z nich to kobiety – to jedna z najliczniejszych sfeminizowanych grup zawodowych w kraju. Nawet w szkołach ponadpodstawowych, gdzie mężczyźni pojawiają się nieco częściej, kobiety wciąż stanowią 73,4 procent kadry.

Te zawody też należą do kobiet

Segregacja zawodowa nie ogranicza się do zawodów opiekuńczych. Równie silna kobieca przewaga widoczna jest w administracji i finansach. W księgowości i rachunkowości – branży zatrudniającej ponad 281 tysięcy osób – kobiety stanowią 92 procent pracujących. Jeszcze wyraźniejsza dominacja występuje w działach kadr (94,1 proc.) i obsłudze płac (93,7 proc.), a także wśród recepcjonistek (93,1 proc.) i specjalistek HR (89,1 proc.).

Handel i usługi są nieco bardziej zróżnicowane niż medycyna czy edukacja, ale i tu kobiety pozostają w wyraźnej większości. Wśród sprzedawców i kasjerów sklepowych stanowią 83,7 procent, wśród fryzjerów – 88,3 procent, a wśród pracowników call center – 68 procent. Nawet w marketingu i reklamie, obszarze uważanym za bardziej zrównoważony płciowo, kobiety odpowiadają za niemal 60 procent zatrudnienia.

Skąd bierze się ta segregacja?

Eksperci wskazują na kilka powiązanych ze sobą przyczyn: wieloletnie tradycje w wyborze ścieżki edukacyjnej, utrwalone społecznie wyobrażenia o „kobiecych” i „męskich” zawodach, historyczne korzenie zawodów opiekuńczych i edukacyjnych oraz odmienne preferencje przy wyborze kierunków studiów i szkół zawodowych. Jednocześnie widać powolną zmianę – z roku na rok przybywa kobiet w zawodach technicznych, informatycznych i inżynierskich, choć w większości z nich wciąż stanowią mniejszość.

Dane GUS pokazują wyraźnie, że mimo zmian zachodzących na rynku pracy, podział zawodowy według płci w Polsce wciąż jest głęboko zakorzeniony. Najsilniejsza kobieca dominacja występuje w zawodach o dużym znaczeniu społecznym – to właśnie położne, pielęgniarki, nauczycielki i opiekunki dzieci w praktyce utrzymują funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, edukacji i opieki społecznej w Polsce.

Warto jednak podkreślić, że statystyki opisują stan zatrudnienia na koniec 2024 roku, a nie predyspozycje zawodowe kobiet czy mężczyzn. Nic nie stoi na przeszkodzie, by te proporcje zmieniały się w kolejnych latach – trend w zawodach technicznych już to pokazuje.

Źródło danych: ciekawestatystyki.pl (opracowanie na podstawie danych GUS za 2024 rok)