W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się nagrania kierowców samochodów pokazujące rowerzystów jadących po jezdni, mimo że tuż obok biegnie droga dla rowerów. W komentarzach natychmiast pojawia się oburzenie: „Łamią przepisy!”, „Grozi im mandat!”. W świetle ustawy Prawo o ruchu drogowym rzeczywiście istnieje obowiązek korzystania z drogi dla rowerów, jeśli prowadzi ona w tym samym kierunku. Jednak sprawa nie jest tak jednoznaczna, jak mogłoby się wydawać.
Art. 33 ust. 1 ustawy mówi wyraźnie: jeśli wzdłuż drogi znajduje się droga dla rowerów, rowerzysta ma obowiązek z niej korzystać. Za złamanie tego przepisu grozi mandat w wysokości 50 zł. Problem w tym, że zapis ten pozostawia pole do interpretacji.
Prawnicy natomiast podkreślają, że sytuacja na drodze często wymaga indywidualnej oceny, a przepisy nie precyzują wszystkich możliwych przypadków. Ostateczna wykładnia należy do sądu, ale już na etapie kontroli swoje rozumienie prawa stosują policjanci.
W obrocie prawnym funkcjonuje wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 7 kwietnia 2022 roku (IV Ka 215/22), który pokazuje, że prawo można interpretować szerzej. Sąd stwierdził:
„Nie ulega wątpliwości, że rowerzysta mógł poruszać się jezdnią, mimo istnienia drogi dla rowerów (…) żaden przepis nie zakazywał poruszania się rowerem po drodze publicznej, a konkretnie tej, na której doszło do zdarzenia; nie było na tej drodze znaku zakazu ruchu rowerów (…) kierujący rowerem uprawniony był zatem do poruszania się po jezdni, możliwie blisko jej prawej krawędzi, skoro nie było możliwe korzystanie z pobocza lub chodnika.”
W tej sprawie kluczowe było to, że przejazd ścieżką rowerową był niemożliwy lub bardzo utrudniony, a na samej jezdni nie obowiązywał znak B-9 („zakaz wjazdu rowerów”).
Są też orzeczenia przeciwne. W jednym z nich sąd uznał, że rowerzysta naruszył przepisy, jadąc jezdnią obok ścieżki. Kluczowe było jednak ustalenie, że zrobił to wyłącznie w celu ułatwienia sobie przejazdu, a nie z powodu złego stanu nawierzchni czy przeszkód. Dziennikarze „Rzeczpospolitej” analizujący temat podkreślali, że w takich sytuacjach sądy bywają jednoznaczne: jeśli istnieje droga dla rowerów w dobrym stanie i prowadzi w kierunku jazdy – należy z niej korzystać.
Nie każdy rower zniesie nierówności
Dla osób jeżdżących rowerami górskimi czy trekkingowymi kiepski stan ścieżki rowerowej często nie stanowi większego problemu. Jednak w przypadku popularnych rowerów szosowych – o cienkich oponach i sztywnej konstrukcji – wjechanie w większą wyrwę może skończyć się poważnym uszkodzeniem sprzętu, a nawet wypadkiem. Warto też pamiętać, że rowerzyści jadący w treningach kolarskich pokonują nieraz dziesiątki, a nawet setki kilometrów. Trasa pełna ubytków może więc być realnym zagrożeniem dla ich bezpieczeństwa.
Przepisy nie mówią wprost, że zły stan techniczny drogi dla rowerów zwalnia z obowiązku korzystania z niej. Jednak w sytuacjach, gdy przejazd jest niemożliwy lub wyjątkowo niebezpieczny, rowerzysta może – powołując się na zasadę szczególnej ostrożności – wybrać jezdnię. Problem w tym, że to często kwestia oceny funkcjonariusza policji podczas ewentualnej kontroli, a w razie sporu – sądu.
W praktyce często powodem omijania ścieżek rowerowych bywa ich stan techniczny. W wielu miejscach w Polsce drogi te są popękane, pełne ubytków, z zapadniętą kostką czy korzeniami wybijającymi spod asfaltu. Rower górski poradzi sobie z takimi przeszkodami, ale dla roweru szosowego mogą one oznaczać poważne ryzyko uszkodzenia sprzętu lub wypadku. Ba – nawet ścieżka rowerowa ułożona z kostki brukowej odbiera komfort jazdy na sportowym rowerze.
Zdarza się, że… kierowców ponosi „fantazja”, jak tego, ktory w 2022 roku opublikował film z jadącym szosą rowerzystą, kierowca postanowił zatem (chyba zrobić na złość) wjechać na ścieżkę rowerową i jadąc po niej autem, ominąć rowerzystę. To trudno nawet skomentować, ale jedno nie ulega wątpliwości: ten kierowca powinien stracić prawo jazdy.
Przykłady z sal sądowych pokazują, że obowiązek korzystania ze ścieżki rowerowej nie jest absolutny, a ocena sytuacji zależy od kontekstu. Brak precyzyjnego przepisu i różne interpretacje powodują, że zarówno rowerzyści, jak i kierowcy często nie wiedzą, jak wygląda stan prawny w danym przypadku. Dopóki nie powstanie jednoznaczne uregulowanie, spory o to, kto ma rację, będą trafiać nie tylko do internetu, ale i do sądu. A w social mediach jeszcze wiele razy będziemy świadkami sporów o to, co powinien rowerzysta, a czego nie powinien.
