Brak aptek w gminach staje się jednym z najbardziej palących problemów na styku ochrony zdrowia i polityki lokalnej. Z najnowszych danych wynika, że około 3 mln mieszkańców Polski nie ma apteki na terenie własnej gminy. Parlamentarny zespół do spraw regulacji rynku aptecznego alarmuje, że obecne ramy prawne i ekonomiczne zniechęcają do uruchamiania nowych placówek, a Ministerstwo Zdrowia zapowiada korektę przepisów.

W ostatnich latach z polskiego rynku ubyło niemal 2,5 tysiąca aptek, a tylko w ubiegłym roku liczba działających placówek spadła o kolejne ponad 200. W ponad 800 gminach funkcjonuje już tylko jedna apteka, co osłabia konkurencję, ogranicza dostępność leków i przekłada się na koszty ponoszone przez pacjentów. Skargi płyną nie tylko z obszarów słabo zurbanizowanych. Coraz częściej narzekają także mieszkańcy nowych osiedli dużych miast, gdzie aż 60 proc. osób nie ma apteki w zasięgu codziennych potrzeb, a 86 proc. zauważyło, że przez ostatnie dwa lata w okolicy nie powstała żadna nowa placówka.

Szczególnie dotkliwy jest deficyt dyżurów nocnych. Tylko 23 proc. pacjentów ma możliwość zakupu leków w porze nocnej. Na nowych, dynamicznie rozwijających się osiedlach — zamieszkanych często przez młode rodziny — dostęp do aptek całodobowych deklaruje zaledwie 12 proc. respondentów. Nic dziwnego, że aż 89 proc. Polaków ocenia, iż leki są zbyt drogie, a sam dostęp do nich zbyt utrudniony.

Interpelacja i odpowiedź rządu

24 lipca br. do premiera trafiła interpelacja w sprawie barier regulacyjnych ograniczających rozwój sieci aptek, w tym na wsi i w mniejszych miejscowościach. 11 sierpnia wiceminister zdrowia Marek Kos przedstawił stanowisko rządu. Resort wskazał, że przepisy są formalnie jednolite dla miast i obszarów wiejskich, a brak placówek w słabiej zaludnionych gminach wynika przede wszystkim z realiów ekonomicznych – niższej rentowności i mniejszego popytu.

Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało prace nad nowelizacją regulacji dotyczących rynku aptecznego. Wśród rozważanych rozwiązań znajdują się mechanizmy przeciwdziałania nadmiernej koncentracji oraz aktualizacja zasad funkcjonowania aptek, określana roboczo jako „apteka dla aptekarza 2.0”. Celem zmian ma być poprawa dostępności leków dla wszystkich pacjentów przy zachowaniu bezpieczeństwa farmakoterapii.

Zapowiadane modyfikacje przepisów mają odpowiedzieć na potrzeby mieszkańców gmin pozbawionych aptek i ograniczyć narastające białe plamy na mapie dostępności. Kluczowe będzie znalezienie równowagi między bodźcami ekonomicznymi dla przedsiębiorców a interesem pacjentów: wsparcie dla dyżurów nocnych, możliwość elastyczniejszego otwierania placówek w deficytowych lokalizacjach oraz rozwiązania, które zwiększą konkurencję bez obniżania standardów bezpieczeństwa.

Jeśli resort przełoży deklaracje na konkretne projekty legislacyjne, jeszcze w tym roku może rozpocząć się dyskusja nad nową architekturą rynku aptecznego. Stawką jest skrócenie drogi po lek – szczególnie tam, gdzie dziś kończy się ona na granicy gminy.